Już 12 sierpnia mieszkańcy Bydgoszczy będą mogli obserwować jedno z najbardziej widowiskowych zjawisk astronomicznych. Około godz. 20.05 Księżyc zasłoni 83% tarczy Słońca. O tym, jak dochodzi do zaćmienia i dlaczego jest ono tak ważne dla naukowców, opowiada dr Sandra Witkiewicz-Łukaszek z Wydziału Fizyki UKW.

W Bydgoszczy nie zapadnie całkowita ciemność, bo nasze miasto znajdzie się poza pasem zaćmienia całkowitego. Mimo to, skala zjawiska będzie imponująca. Rozpocznie się ono około godz. 19.13, a kulminacyjny moment nastąpi niespełna godzinę później, gdy Słońce będzie już zbliżało się do horyzontu. Zachód Słońca tego dnia wypada dokładnie o 20:12.

– To spektakularne zjawisko, które będziemy mogli obserwować 12 sierpnia, w najprostszych słowach można opisać jako przesunięcie Księżyca między Ziemią a Słońcem. Księżyc całkowicie lub częściowo blokuje światło słoneczne docierające do Ziemi. Takie ustawienie powoduje, że cień pada na część naszej planety, tworząc wyjątkowy spektakl dla tych, którzy mają szczęście znaleźć się na drodze zaćmienia – wyjaśnia dr Sandra Witkiewicz-Łukaszek.

Księżyc okrąża Ziemię co miesiąc, jednak zaćmień Słońca nie oglądamy równie często. Decyduje o tym geometria i ustawienie orbit obu ciał niebieskich.

– Zaćmienia Słońca nie występują tak często ze względu na pochylenie orbity Księżyca o około 5 stopni względem orbity Ziemi wokół Słońca. Aby doszło do tego zjawiska, musi być spełnionych kilka nieprzypadkowych warunków, które wydają się mało prawdopodobne – mówi badaczka z UKW.

Jednym z tych warunków jest odpowiednia faza Księżyca. – Zjawisko to może wystąpić tylko podczas nowiu, gdy Słońce, Księżyc i Ziemia znajdują się prawie w jednej linii, a Księżyc musi znajdować się w pobliżu punktu przecięcia swojej orbity z płaszczyzną orbity Ziemi, czyli tzw. węzła orbity – dodaje dr Witkiewicz-Łukaszek.

Tegoroczne zjawisko zbiegnie się w czasie z aktywnością Perseidów, jednego z najbardziej znanych rojów meteorów. Zaćmienie nastąpi również krótko po perygeum, czyli momencie, w którym Księżyc znajduje się najbliżej Ziemi i wydaje się nieco większy.

– Miłośnicy astronomii będą świadkami wyczekiwanego zaćmienia połączonego z corocznym rojem Perseidów. W kulminacyjnym punkcie, około godziny 20, w Bydgoszczy Księżyc zasłoni tarczę Słońca w 83% – zapowiada fizyczka z UKW.

Dla obserwatorów w naszym mieście zaćmienie przez cały czas będzie miało charakter częściowy. Dlatego nie wolno patrzeć na Słońce gołym okiem ani przez zwykłe okulary przeciwsłoneczne. Bezpieczną obserwację umożliwiają specjalne okulary do zaćmień zgodne z normą ISO 12312-2 lub sprzęt optyczny wyposażony w przeznaczony do tego filtr umieszczony z przodu urządzenia.

Zaćmienie Słońca przyciąga uwagę nie tylko miłośników astronomii. To również rzadka okazja do prowadzenia obserwacji i badań w wielu dziedzinach nauki.

– Całkowite zaćmienie Słońca ma znaczenie interdyscyplinarne dla wielu naukowców ze świata fizyki, biologii, meteorologii oraz dziedzin pokrewnych. Dopiero podczas zaćmienia można obserwować zjawiska, które nie są widoczne na co dzień ze względu na silny blask Słońca – tłumaczy dr Sandra Witkiewicz-Łukaszek.

Szczególne znaczenie mają badania zewnętrznych obszarów Słońca. – Zaćmienie umożliwia badania korony słonecznej, czyli zewnętrznej warstwy atmosfery Słońca, oraz protuberancji – ogromnych wyrzutów gorącej plazmy. Obserwacje te pomagają lepiej zrozumieć aktywność Słońca i zjawiska wpływające na satelity, łączność oraz pogodę kosmiczną – podkreśla badaczka.

Lista możliwości jest jednak dłuższa. – To również doskonała okazja, aby wykorzystać nowoczesne urządzenia obserwacyjne, m.in. teleskopy. Zaćmienie pozwala także badać zmiany zachodzące w atmosferze Ziemi oraz reakcje zwierząt – dodaje fizyczka z UKW.

Całkowite zaćmienia Słońca nie należą w skali całej planety do zjawisk wyjątkowo rzadkich. Problem w tym, że cień Księżyca obejmuje za każdym razem tylko wąski fragment powierzchni Ziemi.

– Całkowite zaćmienie Słońca na Ziemi występuje średnio co około 18 miesięcy. Niestety, pas całkowitego zaćmienia jest bardzo wąski – ma do 273 kilometrów – i dla konkretnej lokalizacji zjawisko może się powtórzyć dopiero po 300–400 latach – wyjaśnia dr Sandra Witkiewicz-Łukaszek.

Tym razem pas całkowitego zaćmienia przebiegnie m.in. przez Grenlandię, Islandię i Hiszpanię. W Polsce zobaczymy jedynie fazę częściową. Na moment, w którym Księżyc całkowicie zasłoni Słońce nad częścią naszego kraju, trzeba będzie czekać do następnego stulecia.

– Najbliższe całkowite zaćmienie Słońca widoczne z terytorium Polski nastąpi 7 października 2135 roku. Fazę częściową będzie można zobaczyć wcześniej: 2 sierpnia 2027 roku, tym razem w godzinach porannych, a później jeszcze 12 czerwca 2029 roku, 1 czerwca 2030 roku i 20 marca 2034 roku – wylicza badaczka.

Zanim jednak zaczniemy spoglądać ponad sto lat naprzód, warto dobrze przygotować się na wieczór 12 sierpnia. Jeśli pogoda dopisze, nad Bydgoszczą rozegra się astronomiczny spektakl, którego głównymi bohaterami będą Słońce, Księżyc i cień.