Czy delta może działać jak gigantyczna gąbka, zatrzymując osady i węgiel zanim trafią do Oceanu Arktycznego? Zespół naukowców z UKW pod kierownictwem dr. hab. Michała Habla, prof. uczelni z Wydziału Nauk Geograficznych po raz trzeci w tym roku prowadził badania w Delcie Mackenzie. Sierpniowa ekspedycja zamyka tegoroczny sezon terenowy i pozwoli prześledzić, jak w szybko ocieplającej się Arktyce zmienia się transport osadów, węgla i wody.

Sierpniowa ekspedycja jest zarazem ostatnią tegoroczną wyprawą UKW i zamyka sezon monitoringu transportu oraz akumulacji osadów i węgla w jednym z największych systemów deltowych świata. Badacze sprawdzają, jaka część materiału transportowanego przez rzekę Mackenzie zostaje zatrzymana w rozległej delcie, a jaka ostatecznie trafia do Oceanu Arktycznego.

Delta Mackenzie jest wyjątkowym „laboratorium zmian klimatycznych”. W rejonie Inuvik w ostatnich dekadach średnia roczna temperatura powietrza wzrosła o około 4,8°C, a okres ze średnią dobową temperaturą powyżej 0°C wydłużył się o około 20 dni w roku. Ocieplenie wpływa m.in. na wieloletnią zmarzlinę, długość sezonu wolnego od lodu oraz intensywność procesów hydrologicznych i geomorfologicznych.

Delta, tworząca rozległą sieć koryt rzecznych i około 45 tysięcy jezior, może pełnić funkcję naturalnego filtra przechwytującego osady i związany z nimi węgiel organiczny. Jednym z najważniejszych celów projektu jest określenie skuteczności tego mechanizmu i odpowiedź na pytanie, ile materiału zostaje zatrzymane w delcie, a ile jest eksportowane do oceanu.

Podczas sierpniowej wyprawy prowadzone są pomiary geodezyjne i hydrologiczne oraz pobór próbek wody i osadów. Zebrane dane będą wykorzystywane do modelowania transportu i depozycji osadów oraz analiz teledetekcyjnych. Zespół UKW rozwija również metody wykorzystujące zobrazowania radarowe i optyczne, w tym zaawansowaną technologię InSAR Wetland, pozwalającą analizować zmiany poziomu wody i dynamikę hydrologiczną rozległych obszarów deltowych.

Wyprawa realizowana jest w ramach projektu OPUS 27 Narodowego Centrum Nauki „Delty arktyczne jak gąbki: Jak równiny deltowe rzek filtrują i zatrzymują osad i węgiel?”, kierowanego przez prof. Michała Habla z UKW. Projekt realizowany jest przez konsorcjum Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego, Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN oraz Politechniki Krakowskiej.

Zespół badawczy

W sierpniowej wyprawie uczestniczą:

• dr hab. Michał Habel, prof. uczelni – Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, kierownik projektu,
• prof. dr hab. Piotr Gierszewski – Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN,
• dr Monika Szlapa – Politechnika Krakowska,
• Natalia Mączka – Politechnika Krakowska.

Badania prowadzone są przy wsparciu logistycznym Aurora Research Institute w Inuvik, stanowiącego ważne zaplecze dla badań naukowych w zachodniej części kanadyjskiej Arktyki.

Sierpniowa ekspedycja zamyka intensywny sezon terenowy 2026. Jest to już trzecia wyprawa pracowników UKW do Delty Mackenzie w tym roku. Tegoroczny sezon rozpoczął się wraz z początkiem okresu ciepłego w Arktyce. Miesięczny pobyt badawczy w Inuvik realizowali Marta Brzezińska i Damian Ciepłowski z Wydziału Nauk Geograficznych UKW, prowadząc obserwacje i pomiary związane z funkcjonowaniem systemu rzeczno-jeziornego Delty Mackenzie.

Druga wyprawa rozpoczęła się w połowie czerwca. Badania terenowe prowadził wówczas prof. dr hab. Michał Habel. Ekspedycja miała charakter łączony i obejmowała zadania realizowane w ramach dwóch projektów Narodowego Centrum Nauki – OPUS 27 oraz PRELUDIUM BIS 5. Pozwoliło to połączyć badania transportu i retencji osadów oraz węgla w skali całej Delty Mackenzie ze szczegółowymi pomiarami procesów sedymentacji i zdolności jezior deltowych do przechwytywania materiału transportowanego przez rzekę.

Zgromadzone podczas trzech tegorocznych ekspedycji dane pozwolą prześledzić funkcjonowanie systemu deltowego w różnych fazach sezonu hydrologicznego i będą podstawą dalszych analiz teledetekcyjnych oraz modelowania transportu osadów i węgla.

Badania Delty Mackenzie prowadzone przez UKW są częścią wieloletniego programu poświęconego reakcji arktycznych systemów rzecznych i deltowych na współczesne zmiany klimatu. Obejmują trzy projekty Narodowego Centrum Nauki kierowane przez prof. Michała Habla:

• OPUS 27 „Delty arktyczne jak gąbki: Jak równiny deltowe rzek filtrują i zatrzymują osad i węgiel?”

• PRELUDIUM BIS 5 „Ocena prędkości opadania i zdolności zatrzymywania osadów w jeziorach deltowych wielkich rzek Arktyki”

• OPUS 30 „Nowy ślad globalnych zmian klimatu w arktycznych deltach: Geneza i ewolucja architektury sieci koryt rozprowadzających”

Łącznie projekty te pozwalają badać Deltę Mackenzie jako jeden, dynamicznie zmieniający się system – od dostawy osadów i węgla, poprzez ich transport w sieci koryt, przechwytywanie i akumulację w jeziorach deltowych, aż po długookresową przebudowę całej architektury delty pod wpływem zmian klimatu.