Niezwykły kompromis ludzkiego mózgu. Gdy we wczesnym dzieciństwie brakuje bodźców słuchowych, układ nerwowy wyostrza wzrok oraz czucie własnego ciała w przestrzeni. Przez to jednak trudniej kontrolować oddech, co prowadzi do szybszego wyczerpania. Naukowcy Wydziału Nauk o Zdrowiu i Kulturze Fizycznej UKW opisali te zależności w prestiżowym British Journal of Sports Medicine, pokazując, jak pisać nowe plany treningowe dla takich zawodników.

Badanie ujawnia, że organizmy głuchych piłkarek nożnych funkcjonują według odmiennych zasad fizjologicznych niż u ich słyszących koleżanek. Naukowcy jako pierwsi na świecie połączyli dotychczasowe rozbieżności w literaturze naukowej, w jeden model tzw. „model dwóch filarów”. Wykazali oni, że u niesłyszących zawodniczek jednocześnie występują deficyty wydolności tlenowej i zdolności do powtarzanych sprintów oraz wyraźna nadwyżka mocy eksplozywnej w pojedynczym skoku. Ta przewaga siłowa ujawnia się po uwzględnieniu masy ciała, co wskazuje na wyższą efektywność układu mięśniowego, a nie po prostu na większą masę mięśni.

Zaawansowana analiza statystyczna jako klucz do odkrycia

Aby mieć pewność, że zaobserwowane różnice rzeczywiście wynikają z głuchoty, a nie z innych czynników, takich jak poziom tkanki tłuszczowej czy staż treningowy, zespół zastosował zaawansowane metody statystyczne. Naukowcy wykorzystali analizę kowariancji (ANCOVA), która pozwoliła wyeliminować wpływ tych zmiennych towarzyszących i wyizolować czysty efekt samej głuchoty. Dodatkowo zastosowano tzw. skalowanie allometryczne – metodę, która uwzględnia proporcjonalne zależności między masą ciała a generowaną mocą. Dzięki temu udało się wykazać, że przewaga skoczna głuchych zawodniczek ujawnia się dopiero po odpowiednim przeliczeniu na masę ciała. Co więcej, wielopoziomowe modele regresyjne potwierdziły, że to właśnie głębokość ubytku słuchu, a nie inne czynniki, jest najsilniejszym predyktorem czasu do wyczerpania. Zastosowanie tych zaawansowanych narzędzi statystycznych pozwoliło naukowcom z UKW na postawienie pewnych wniosków – że różnice między grupami mają podłoże neurofizjologiczne, a nie są jedynie przypadkiem statystycznym czy efektem różnic w budowie ciała.

Neurologiczne podłoże i odmienny mechanizm zmęczenia

Kluczowym i nowatorskim odkryciem jest wyjaśnienie przyczyn tego zjawiska. Okazuje się, że punktem krytycznym wysiłku u głuchych piłkarek nie jest zmęczenie mięśni nóg, lecz ograniczenie ze strony układu oddechowo-percepcyjnego. Podczas testów wysiłkowych niesłyszące zawodniczki przerywały bieg z powodu silnej zadyszki, podczas gdy grupa kontrolna z powodu zmęczenia nóg. Co więcej, badacze zaobserwowali silną korelację: im głębszy ubytek słuchu, tym krótszy czas do wyczerpania. Sugeruje to tło neurologiczne – brak bodźców słuchowych we wczesnym dzieciństwie plastycznie przebudowuje mózg. Proces ten, wzmacniając wzrok i czucie głębokie (propriocepcję), odbywa się kosztem optymalizacji kontroli oddechowej i gospodarki energetycznej.

Artykuł naukowy zespołu badawczego z Katedry Anatomii i Biomechaniki Wydziału Nauk o Zdrowiu i Kulturze Fizycznej Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy został opublikowany w British Journal of Sports Medicine (BJSM) – najwyżej notowanym czasopiśmie naukowym na świecie w dziedzinie medycyny sportowej i rehabilitacji (Impact Factor: 15,5; 1. miejsce w rankingu JCR).

Kierownikiem badań i autorem korespondencyjnym pracy jest dr Adam Szulc, a jej współautorami prof. dr hab. Krzysztof Buśko (kierownik Katedry) oraz dr Andrzej Chęsy. Publikacja pt. „Dual-pillar phenotype of elite deaf female soccer players: reduced aerobic capacity and repeated-sprint ability coexisting with enhanced explosive power” to efekt wieloośrodkowego badania klinicznego zrealizowanego we współpracy z partnerami z Węgier - dr Ildikó Balatoni z Uniwersytetu w Debreczynie oraz dr. hab. Grzegorz Przybylski z Collegium Medicum UMK.

Implikacje praktyczne i pozycja lidera UKW

Wyniki badania niosą za sobą istotne wnioski szkoleniowe. Autorzy wskazują na konieczność wdrożenia spersonalizowanego, dwutorowego treningu u sportowców z dysfunkcją słuchu:

• ukierunkowanego na układ oddechowy (wzmacnianie mięśni oddechowych i adaptacja do intensywnego wysiłku),
• wykorzystującego naturalną przewagę w dynamice (ćwiczenia skokowe i plyometryczne).

Publikacja w BJSM to kolejny sukces bydgoskich naukowców, ugruntowujący pozycję Katedry Anatomii i Biomechaniki UKW jako światowego lidera w badaniach nad fizjologią sportowców z uszkodzeniami słuchu. Serię tę reprezentują również ostatnie ważne prace zespołu w prestiżowych periodykach:

1. BMC Sports Science, Medicine and Rehabilitation (2026) – wykazująca unikalne adaptacje spirometryczne u niesłyszących kolarzy i lekkoatletów.
2. Scientific Reports (2026) – pierwsze podłużne badanie zmian wydolnościowych u kadry narodowej koszykarzy niesłyszących w dobie pandemii.
3. Scientific Reports (2025) – analiza kompensacji proprioceptywnych u młodych głuchych piłkarek.

Prezentowane osiągnięcie stanowi kamień milowy w rozwoju nauk o sporcie osób z niepełnosprawnościami i otwiera drogę do dalszych, zaawansowanych projektów badawczych realizowanych przez UKW.

Badania są realizowane we współpracy z Polskim Związkiem Sportu Niesłyszących oraz Międzynarodowym Komitetem Sportu Gluchych (ICSD).