Jak zmienia się nasz klimat? Naukowcy UKW szukają odpowiedzi w delcie Mackenzie

Naukowcy z Wydziału Nauk Geograficznych Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy kontynuują badania w delcie Mackenzie w Arktyce Kanadyjskiej – regionie, w którym tempo ocieplenia klimatu należy do najwyższych na świecie.

Zespół kierowany przez dr. hab. Michała Habla, prof. uczelni, analizuje zmiany reżimu przepływu wody i osadów w tym unikatowym środowisku rzecznym. We wrześniu 2025 r. odbyła się druga wyprawa terenowa w ramach projektu badawczego finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki (OPUS 27, 2025–2028) pt. „Arktyczne delty jak gąbki: W jakim stopniu równiny deltowe filtrują wodę z osadów i węgla?” (nr 2023/51/B/ST10/02159).

Celem projektu jest m in. określenie wpływu zmian klimatycznych na intensyfikację procesów sedymentacyjnych w jeziorach równin deltowych, gdyż liczne jeziora są istotnymi ogniwami w bilansie sedymentacyjnym dla dostawy osadów do Oceanu Arktycznego. Ze względu na ekstremalnie trudną dostępność badanego obszaru dla naukowców oraz wynikające z tego ograniczenia logistyczne, uzyskane rezultaty stanowić będą istotne uzupełnienie wiedzy dotyczącej dynamiki transportu i retencji osadów w deltach wielkich rzek Arktyki.

Oprócz ograniczeń logistycznych istnieją jeszcze konieczność dostosowania się do kulturowego prawa miejscowego. Prowadzenie badań na terenach zamieszkanych przez społeczności Inuitów i Gwich’in wymaga uzyskania zgody Rządu Kanady na prowadzenie badań, a uzyskiwanie licencji związane jest z wcześniejszymi konsultacjami zakresu prac z lokalnymi społecznościami rdzennymi - zarządzającymi zasobami przyrody i gruntami/wodami w tej części Kanady.

Delta Mackenzie, obejmująca ok. 49 tys. jezior i rozbudowaną sieć kanałów, należy do największych systemów deltowych świata (długość blisko 250 km). Funkcjonuje jako kluczowy bufor akumulacji i transformacji rumowiska, zawiesiny oraz związków chemicznych transportowanych do Morza Beauforta (Ocean Arktyczny). Przez ponad siedem miesięcy w roku pozostaje skute lodem, a w tym czasie lokalne społeczności korzystają z dróg lodowych; latem natomiast osady są dostępne jedynie drogą wodną lub powietrzną.

Prace terenowe w 2025 r. prowadzono w rejonie miejscowości Inuvik i wsi Tsiigehtchic, gdzie pobierano próbki wody i osadów z kanałów dystrybuujących oraz z odcinka, na którym rzeka Mackenzie rozpoczyna proces deltowania. Zaplecze laboratoryjne zapewniło Aurora Research Institute – Western Arctic Research Centre w Inuvik. Zespół korzystał zarówno z łodzi badawczej udostępnionej przez instytut, jak i jednostek lokalnej firmy Polar Pack zajmującej się turystyką i organizacją wypraw.

W trakcie pobytu odbyło się również oficjalne spotkanie ze społecznością Inuitów zrzeszoną w Inuvik Hunters and Trappers Committee oraz z Burmistrzem miasta Inuvik, Peterem Clarksonem. Podczas rozmów naukowcy UKW otrzymali zaproszenie do udziału w konferencji naukowej organizowanej przez miasto w czerwcu 2026 r.

W ramach misji badawczej zespół odwiedził również miejscowość Tsiigehtchic, położoną u ujścia rzeki Arctic Red do Mackenzie. Nazwa osady oznacza dosłownie „u ujścia żelaznej rzeki”. Wieś, licząca ok. 140 mieszkańców (głównie z grupy etnicznej Gwich’in), dostępna jest latem jedynie promem lub łodzią, a zimą – mostem lodowym. Tsiigehtchic znane jest z tradycyjnych metod suszenia ryb, a także z unikatowych stanowisk archeologicznych dokumentujących osadnictwo rdzennych społeczności sprzed co najmniej 1400 lat. W 2007 r. miejscowość zyskała rozgłos po odkryciu w okolicy zmumifikowanego żubra stepowego, którego wiek określono na ok. 13 650 lat – znalezisko to należy do najstarszych plejstoceńskich szczątków tkanek miękkich odkrytych w północnej Kanadzie.

Kolejne wyprawy planowane są od maja do września 2026 roku.